Doanh nghiệp siêu nhỏ là nhóm doanh nghiệp có quy mô nhỏ nhất trong hệ thống phân loại doanh nghiệp tại Việt Nam. Việc xác định đúng loại hình này giúp doanh nghiệp lựa chọn chế độ kế toán phù hợp, thực hiện nghĩa vụ thuế đúng quy định và có cơ sở tiếp cận các chính sách hỗ trợ dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong bài viết này, Atax tổng hợp các tiêu chí xác định, chế độ kế toán và phương pháp nộp thuế áp dụng đối với doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định mới nhất năm 2026.
Lưu ý: Theo nội dung cập nhật, ngày 25/5/2026 Bộ Tài chính ban hành Thông tư 58/2026/TT-BTC thay thế Thông tư 132/2018/TT-BTC quy định về chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
Doanh nghiệp siêu nhỏ là gì?
Doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp được phân loại theo quy mô lao động, doanh thu hoặc nguồn vốn theo quy định tại Nghị định 80/2021/NĐ-CP về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định doanh nghiệp thuộc nhóm siêu nhỏ, từ đó áp dụng các chính sách kế toán, thuế và hỗ trợ phù hợp.
Trên thực tế, doanh nghiệp siêu nhỏ thường có số lượng lao động ít, bộ máy quản lý gọn nhẹ, nguồn lực tài chính hạn chế và nhu cầu quản trị kế toán ở mức cơ bản. Tuy nhiên, dù quy mô nhỏ, doanh nghiệp vẫn phải tổ chức ghi nhận doanh thu, chi phí, chứng từ, sổ sách và nghĩa vụ thuế theo đúng quy định pháp luật.
Tiêu chí xác định doanh nghiệp siêu nhỏ
Theo Điều 5 Nghị định 80/2021/NĐ-CP, doanh nghiệp siêu nhỏ được xác định dựa trên số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và một trong hai tiêu chí: tổng doanh thu năm hoặc tổng nguồn vốn. Tiêu chí cụ thể được phân theo nhóm ngành nghề hoạt động.
Đối với lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, công nghiệp và xây dựng
Doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực này được xác định là doanh nghiệp siêu nhỏ khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
-
Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người.
-
Tổng doanh thu của năm không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng.
Đối với lĩnh vực thương mại và dịch vụ
Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ được xác định là doanh nghiệp siêu nhỏ khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
-
Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người.
-
Tổng doanh thu của năm không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng.
Bảng tổng hợp tiêu chí xác định doanh nghiệp siêu nhỏ
| Tiêu chí | Ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, công nghiệp và xây dựng | Ngành thương mại và dịch vụ |
|---|---|---|
| Lao động tham gia BHXH bình quân năm | Không quá 10 người | Không quá 10 người |
| Tổng doanh thu năm | Không quá 3 tỷ đồng | Không quá 10 tỷ đồng |
| Tổng nguồn vốn | Không quá 3 tỷ đồng | Không quá 3 tỷ đồng |
Chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ từ ngày 01/7/2026
Từ ngày 01/7/2026, chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ được thực hiện theo Thông tư 58/2026/TT-BTC. Quy định mới được xây dựng theo hướng đơn giản hóa thủ tục kế toán, giảm gánh nặng tuân thủ nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý tài chính, thuế và tính trung thực của thông tin kế toán.
Tổ chức công tác kế toán
Doanh nghiệp siêu nhỏ được tổ chức công tác kế toán theo hướng linh hoạt, phù hợp với quy mô hoạt động. Doanh nghiệp có thể bố trí người làm kế toán, người phụ trách kế toán hoặc thuê dịch vụ kế toán, dịch vụ đại lý thuế để thực hiện công việc chuyên môn.
Theo hướng dẫn mới, doanh nghiệp siêu nhỏ không bắt buộc phải bổ nhiệm kế toán trưởng. Người phụ trách kế toán có thể thực hiện nhiệm vụ kế toán và ký xác nhận trên chứng từ, sổ sách kế toán theo quy định. Một số vị trí như thủ quỹ, thủ kho hoặc người quản lý có thể kiêm nhiệm công việc kế toán nếu phù hợp với nhu cầu quản trị và bảo đảm nguyên tắc kiểm soát nội bộ.
Hệ thống sổ kế toán theo phương pháp nộp thuế
Thông tư 58/2026/TT-BTC thiết kế hệ thống sổ kế toán tương ứng với phương pháp nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp mà doanh nghiệp lựa chọn hoặc đang áp dụng.
-
Đối với doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, hệ thống sổ sách được đơn giản hóa, chủ yếu tập trung theo dõi doanh thu phát sinh trong kỳ.
-
Đối với doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp trên thu nhập tính thuế, doanh nghiệp phải theo dõi đầy đủ doanh thu, chi phí, hàng hóa, vật tư, tiền mặt và các khoản mục liên quan để xác định thu nhập chịu thuế.
Ngoài các sổ kế toán bắt buộc, doanh nghiệp có thể mở thêm sổ chi tiết để phục vụ quản trị nội bộ như sổ công nợ phải thu, sổ công nợ phải trả, sổ tài sản cố định, sổ theo dõi thuế, sổ vốn chủ sở hữu hoặc sổ quỹ tiền mặt.
Hệ thống chứng từ kế toán
Doanh nghiệp siêu nhỏ sử dụng các chứng từ kế toán thông dụng như hóa đơn, phiếu thu, phiếu chi, phiếu nhập kho, phiếu xuất kho, bảng thanh toán lương và các chứng từ có liên quan khác để làm căn cứ ghi sổ kế toán.
Doanh nghiệp được chủ động thiết kế hoặc điều chỉnh mẫu chứng từ, sổ kế toán phù hợp với thực tế hoạt động, miễn là phản ánh trung thực, đầy đủ nghiệp vụ kinh tế phát sinh và tuân thủ Luật Kế toán cùng các văn bản hướng dẫn có liên quan.
Báo cáo tài chính của doanh nghiệp siêu nhỏ
Không phải mọi doanh nghiệp siêu nhỏ đều bắt buộc lập báo cáo tài chính. Nghĩa vụ lập báo cáo tài chính phụ thuộc vào phương pháp xác định thuế thu nhập doanh nghiệp.
-
Doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp trên thu nhập tính thuế phải lập và nộp báo cáo tài chính hằng năm.
-
Hệ thống báo cáo thường bao gồm Báo cáo tình hình tài chính và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
-
Doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu không bắt buộc lập báo cáo tài chính, trừ trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu hoặc pháp luật có quy định khác.
Thời hạn nộp báo cáo tài chính năm chậm nhất là 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính.
Nguyên tắc áp dụng và chuyển đổi chế độ kế toán
Doanh nghiệp siêu nhỏ được quyền lựa chọn áp dụng chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu phù hợp với nhu cầu quản lý. Tuy nhiên, chế độ kế toán đã lựa chọn phải được áp dụng nhất quán trong suốt năm tài chính và chỉ được thay đổi từ đầu kỳ kế toán năm tiếp theo.
Đối với doanh nghiệp đang áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 132/2018/TT-BTC, việc chuyển đổi sang Thông tư 58/2026/TT-BTC cần thực hiện trên cơ sở đối chiếu số dư, dữ liệu kế toán, chứng từ và sổ sách hiện có nhằm bảo đảm tính liên tục của thông tin tài chính.
Các phương pháp nộp thuế áp dụng đối với doanh nghiệp siêu nhỏ
Chế độ kế toán của doanh nghiệp siêu nhỏ có mối liên hệ trực tiếp với phương pháp nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp. Vì vậy, doanh nghiệp cần xác định đúng phương pháp nộp thuế để tổ chức hệ thống chứng từ, sổ sách và báo cáo phù hợp.
Nộp thuế GTGT theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu và nộp thuế TNDN theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu
Đây là phương án có mức độ quản lý kế toán đơn giản nhất. Doanh nghiệp chủ yếu theo dõi doanh thu bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ phát sinh trong kỳ để xác định số thuế phải nộp. Trường hợp này thường không bắt buộc lập báo cáo tài chính nộp cho cơ quan nhà nước, trừ khi có yêu cầu theo quy định.
Nộp thuế GTGT theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu và nộp thuế TNDN trên thu nhập tính thuế
Doanh nghiệp phải theo dõi đầy đủ doanh thu, chi phí và các khoản thu nhập chịu thuế để xác định thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Hệ thống sổ kế toán trong trường hợp này cần chi tiết hơn để phục vụ việc xác định kết quả kinh doanh và nghĩa vụ thuế.
Nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ và nộp thuế TNDN theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu
Doanh nghiệp phải thực hiện các quy định về thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ, bao gồm quản lý thuế GTGT đầu vào, thuế GTGT đầu ra, hóa đơn và chứng từ hợp lệ. Đồng thời, thuế thu nhập doanh nghiệp được xác định theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu phát sinh.
Nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ và nộp thuế TNDN trên thu nhập tính thuế
Đây là phương pháp có yêu cầu quản lý kế toán đầy đủ và chi tiết nhất. Doanh nghiệp phải theo dõi doanh thu, chi phí, hàng tồn kho, tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, công nợ và các khoản mục liên quan để xác định thu nhập chịu thuế và lập báo cáo tài chính cuối năm.
Bảng tổng hợp các phương pháp nộp thuế của doanh nghiệp siêu nhỏ
Doanh nghiệp siêu nhỏ cần lưu ý gì khi tổ chức kế toán?
Từ kinh nghiệm tư vấn và thực hiện dịch vụ kế toán thuế, Atax khuyến nghị doanh nghiệp siêu nhỏ cần lưu ý một số vấn đề sau:
-
Xác định đúng ngành nghề và quy mô: Doanh nghiệp cần căn cứ vào lĩnh vực hoạt động chính, số lao động tham gia bảo hiểm xã hội, doanh thu và nguồn vốn để xác định đúng loại hình doanh nghiệp.
-
Lựa chọn phương pháp nộp thuế phù hợp: Phương pháp nộp thuế ảnh hưởng trực tiếp đến cách ghi sổ, chứng từ cần lưu trữ và nghĩa vụ lập báo cáo tài chính.
-
Lưu trữ chứng từ đầy đủ: Hóa đơn, phiếu thu, phiếu chi, chứng từ ngân hàng, hợp đồng, biên bản nghiệm thu và hồ sơ lương cần được lưu trữ khoa học để phục vụ kiểm tra, đối chiếu.
-
Theo dõi doanh thu và chi phí thường xuyên: Việc cập nhật số liệu định kỳ giúp doanh nghiệp kiểm soát dòng tiền, hạn chế sai sót khi kê khai thuế và chủ động trong quản trị tài chính.
-
Chuyển đổi chế độ kế toán đúng thời điểm: Nếu thay đổi chế độ kế toán, doanh nghiệp cần thực hiện từ đầu năm tài chính và bảo đảm số liệu kế toán được chuyển tiếp đầy đủ.
Atax hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ thực hiện kế toán và thuế như thế nào?
Đối với doanh nghiệp siêu nhỏ, việc duy trì một bộ phận kế toán nội bộ có thể làm tăng chi phí vận hành. Trong khi đó, việc tự thực hiện kế toán, kê khai thuế nếu thiếu chuyên môn dễ dẫn đến sai sót về hóa đơn, chứng từ, doanh thu, chi phí và báo cáo.
Atax cung cấp giải pháp kế toán thuế chuyên nghiệp cho doanh nghiệp siêu nhỏ, bao gồm:
-
Tư vấn xác định loại hình doanh nghiệp và chế độ kế toán phù hợp.
-
Thiết lập hệ thống chứng từ, sổ sách kế toán theo quy định.
-
Thực hiện kê khai thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và các nghĩa vụ thuế liên quan.
-
Lập báo cáo tài chính, báo cáo thuế và hồ sơ quyết toán theo đúng thời hạn.
-
Rà soát rủi ro kế toán, thuế và tư vấn phương án xử lý phù hợp.
Với vai trò là đại lý thuế, Atax hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ tuân thủ đúng quy định, tiết kiệm thời gian xử lý nghiệp vụ và nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính.
Kết luận
Doanh nghiệp siêu nhỏ là nhóm doanh nghiệp có quy mô lao động, doanh thu hoặc nguồn vốn ở mức thấp theo quy định của pháp luật. Việc hiểu rõ tiêu chí xác định, chế độ kế toán theo Thông tư 58/2026/TT-BTC và các phương pháp nộp thuế sẽ giúp doanh nghiệp tổ chức sổ sách đúng quy định, hạn chế rủi ro và quản lý tài chính hiệu quả hơn.
Atax khuyến nghị doanh nghiệp nên rà soát lại quy mô, phương pháp nộp thuế và hệ thống kế toán hiện tại để có kế hoạch áp dụng quy định mới kịp thời, nhất quán và phù hợp với thực tế hoạt động.
Xem thêm Người lao động đi làm nhưng chưa đăng ký mã số thuế có được không?
