Trong bối cảnh các quy định pháp lý về tài chính – kế toán liên tục được cập nhật, việc nắm vững các hướng dẫn mới nhất là yếu tố cốt lõi giúp doanh nghiệp vận hành chuẩn xác và kiểm soát tốt rủi ro tài khóa. Hôm nay, Atax sẽ cùng Quý độc giả phân tích chuyên sâu về kết cấu Tài khoản 413 (Chênh lệch tỷ giá hối đoái) theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, cách xác định tỷ giá giao dịch thực tế, cũng như các nguyên tắc quản lý chứng từ kế toán theo quy định pháp luật hiện hành.
Tài khoản 413 có số dư hay không?
Căn cứ theo quy định tại Phần B Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC, kết cấu và nội dung phản ánh của Tài khoản 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái đã được hướng dẫn chi tiết nhằm chuẩn hóa công tác hạch toán các nghiệp vụ phát sinh bằng ngoại tệ. Một câu hỏi nghiệp vụ phổ biến là liệu Tài khoản 413 có số dư cuối kỳ hay không. Dựa trên bản chất kế toán, Tài khoản 413 hoàn toàn có thể có số dư cuối kỳ tại thời điểm khóa sổ. Tùy thuộc vào kết quả lỗ hay lãi tỷ giá từ việc đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ hiện có tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán, Tài khoản 413 sẽ có số dư nằm ở bên Nợ hoặc bên Có.
Nguyên tắc xác định tỷ giá giao dịch:
Về nguyên tắc xác định tỷ giá giao dịch thực tế đối với Tài khoản 413, Thông tư 99/2025/TT-BTC cho phép doanh nghiệp linh hoạt lựa chọn phương pháp phù hợp với đặc thù quản lý của đơn vị. Cụ thể, doanh nghiệp được chọn tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi thường xuyên giao dịch làm tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày giao dịch. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thể áp dụng tỷ giá xấp xỉ, được định nghĩa là tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình xác định hàng ngày, hàng tuần hoặc hàng tháng, với điều kiện biên độ chênh lệch không vượt quá +/-1% so với tỷ giá thực tế tại ngày giao dịch và việc sử dụng tỷ giá này không gây ảnh hưởng trọng yếu đến bức tranh tài chính của đơn vị trong kỳ kế toán.
Đối với trường hợp ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên giao dịch không công bố tỷ giá của loại ngoại tệ phát sinh giao dịch, doanh nghiệp được quyền lựa chọn một loại tiền tệ trung gian để quy đổi sang đơn vị tiền tệ kế toán. Tuy nhiên, phương pháp quy đổi này phải được áp dụng nhất quán theo quy định của chuẩn mực kế toán Việt Nam. Đồng thời, doanh nghiệp có nghĩa vụ trình bày rõ ràng trên Thuyết minh Báo cáo tài chính về căn cứ lựa chọn đồng tiền trung gian cũng như cách thức quy đổi cụ thể để đảm bảo tính khách quan và minh bạch số liệu.
Bên cạnh việc hạch toán đúng tài khoản và tỷ giá, công tác quản lý chứng từ kế toán là nền tảng pháp lý bắt buộc đối với mọi hoạt động kế toán doanh nghiệp. Chiểu theo Điều 21 Luật Kế toán năm 2015, thông tin và số liệu trên chứng từ là căn cứ pháp lý duy nhất để ghi sổ kế toán. Do đó, chứng từ kế toán phải được sắp xếp một cách khoa học theo nội dung kinh tế, tuân thủ nghiêm ngặt trình tự thời gian và được lưu trữ, bảo quản an toàn tuyệt đối theo các quy định của pháp luật.
Luật Kế toán 2015 cũng quy định chặt chẽ về thẩm quyền xử lý chứng từ của cơ quan quản lý nhà nước. Chỉ những cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo luật định mới được phép thực hiện việc tạm giữ, tịch thu hoặc niêm phong chứng từ kế toán của đơn vị. Trong các trường hợp này, cơ quan chức năng phải lập biên bản ghi rõ lý do, số lượng từng loại chứng từ bị tạm giữ hoặc tịch thu, đồng thời tiến hành sao chụp, ký xác nhận trên chứng từ sao chụp và bàn giao bản sao này lại cho đơn vị kế toán để đảm bảo hoạt động vận hành của doanh nghiệp không bị gián đoạn.
Kết luận:
Việc thực thi đúng các quy định về kết cấu tài khoản, tỷ giá áp dụng theo Thông tư 99/2025/TT-BTC và tuân thủ nguyên tắc quản lý chứng từ theo Luật Kế toán 2015 là điều kiện tiên quyết để xây dựng một hệ thống báo cáo tài chính trung thực và chuẩn mực. Người Trợ Lý Atax hy vọng những phân tích chuyên môn trên đây sẽ là nguồn tham khảo hữu ích cho công tác kế toán của Quý doanh nghiệp. Hãy tiếp tục đồng hành cùng Atax trong các chuyên đề chia sẻ kiến thức nghiệp vụ tiếp theo.
Liên hệ trực tiếp cho ATAX qua fanpage ĐẠI LÝ THUẾ NGƯỜI TRỢ LÝ hoặc liên hệ trực tiếp Hotline: 0988 168 368 để được tư vấn HOÀN TOÀN MIỄN PHÍ.
Năm 2026 khai Thuế GTGT theo tháng hay theo quý theo Thông tư 89/2026/TT-BTC?
