Các chính sách mới áp dụng từ tháng 10/2026, Thuế suất GTGT 5% và quy tắc bù trừ thu nhập chịu Thuế TNDN

Để giúp Quý Doanh nghiệp chủ động trong công tác quản lý tài chính – kế toán và đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành, Atax xin tổng hợp và phân tích chi tiết các chính sách mới nổi bật có hiệu lực từ tháng 10/2026, danh mục hàng hóa chịu thuế GTGT 5% theo Luật Thuế mới, cùng hướng dẫn bù trừ thu nhập chịu thuế TNDN.

Các chính sách pháp luật mới có hiệu lực từ tháng 10/2026

Quy định mới về điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo theo Nghị định số 365/2026/NĐ-CP, áp dụng từ ngày 01/10/2026:

Thương nhân muốn thực hiện hoạt động xuất khẩu gạo bắt buộc phải đáp ứng hai điều kiện cơ sở vật chất cốt lõi: Có ít nhất 01 kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo và có ít nhất 01 cơ sở xay xát gạo đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Doanh nghiệp có thể sở hữu hoặc đi thuê các cơ sở này, nhưng nếu thuê thì bắt buộc phải có hợp đồng bằng văn bản hợp pháp và đảm bảo thời hạn theo quy định. Kế toán và ban điều hành cần chủ động kiểm tra lại hệ thống kho bãi trước ngày hiệu lực.

Siết chặt quản lý giấy phép kinh doanh đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) từ ngày 18/10/2026 theo Nghị định số 342/2026/NĐ-CP:

Doanh nghiệp FDI thực hiện một trong chín hoạt động kinh doanh sau bắt buộc phải được cấp Giấy phép kinh doanh:

• Bán lẻ hàng hóa

• Nhập khẩu và bán buôn một số loại hàng hóa nhất định

• Các hoạt động phân phối bán lẻ

• Cung cấp dịch vụ logistics

• Cho thuê hàng hóa

• Cung cấp dịch vụ xúc tiến thương mại

• Cung cấp dịch vụ trung gian thương mại

• Quản lý, vận hành các nền tảng thương mại điện tử hoặc mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử

• Tổ chức đấu thầu hàng hóa, dịch vụ

Ngoài ra, việc lập cơ sở bán lẻ của tổ chức kinh tế FDI chỉ được thực hiện sau khi đã được cấp Giấy phép lập cơ sở bán lẻ theo khoản 3 Điều 5 Nghị định này. Doanh nghiệp cần chủ động đối chiếu ngành nghề thực tế để thực hiện thủ tục xin cấp phép đúng hạn.

Cơ chế hỗ trợ tái cơ cấu doanh nghiệp gặp khó khăn về nợ thông qua Công ty TNHH Mua bán nợ Việt Nam (DATC) từ ngày 30/10/2026 theo Nghị định số 358/2026/NĐ-CP:

Theo quy định mới, DATC được tham gia xử lý nợ và hỗ trợ tái cơ cấu cho hai nhóm đối tượng cụ thể: Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ đang cổ phần hóa hoặc chuyển đổi nhưng có giá trị thực tế thấp hơn các khoản nợ phải trả sau khi xử lý tài chính và một số doanh nghiệp khác là con nợ của DATC gắn liền với phương án xử lý, thu hồi nợ. Để được hỗ trợ, doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện có khả năng phục hồi phát triển sau tái cơ cấu, đồng thời DATC phải có đủ nguồn chênh lệch giữa giá mua nợ và giá trị sổ sách của khoản nợ để xử lý tồn tại tài chính.

Danh mục hàng hóa, dịch vụ chịu Thuế suất Thuế GTGT 5% theo luật mới:

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 9 Luật Thuế giá trị gia tăng năm 2024, các nhóm hàng hóa và dịch vụ sau đây áp dụng mức thuế suất ưu đãi 5%:

• Nước sạch phục vụ sản xuất và sinh hoạt (không bao gồm nước uống đóng chai, đóng bình và các loại nước giải khát khác).

• Phân bón, quặng dùng để sản xuất phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và các chất kích thích tăng trưởng vật nuôi theo quy định của pháp luật.

• Dịch vụ nông nghiệp bao gồm: Đào đắp, nạo vét kênh, mương, ao hồ phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh cho cây trồng, sơ chế và bảo quan sản phẩm nông nghiệp.

• Các sản phẩm cây trồng, rừng trồng (trừ gỗ, măng), chăn nuôi, thủy sản nuôi trồng hoặc đánh bắt chưa qua chế biến hoặc chỉ mới qua sơ chế thông thường (không thuộc đối tượng không chịu thuế quy định tại Khoản 1 Điều 5 Luật Thuế GTGT 2024).

• Mủ cao su dạng mủ cờ rếp, mủ tờ, mủ bún, mủ cốm; các loại lưới, dây giềng và sợi chuyên dùng để đan lưới đánh cá.

• Sản phẩm thủ công mỹ nghệ sản xuất bằng nguyên liệu tận dụng từ nông nghiệp như đay, cói, tre, nứa, lá, rơm, vỏ dừa, sọ dừa, bèo tây, xơ bông đã qua chải thô, chải kỹ và giấy in báo.

• Tàu khai thác thủy sản xa bờ; máy móc, thiết bị chuyên dùng phục vụ trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp theo quy định của Chính phủ.

• Thiết bị y tế theo quy định của pháp luật về quản lý trang thiết bị y tế, thuốc phòng bệnh, chữa bệnh; dược chất và dược liệu là nguyên liệu sản xuất thuốc.

• Thiết bị, dụng cụ dùng cho giảng dạy và học tập như mô hình, hình vẽ, bảng, phấn, thước, com-pa.

• Hoạt động biểu diễn nghệ thuật truyền thống, dân gian, đồ chơi trẻ em, các loại sách (trừ sách thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT).

• Dịch vụ khoa học và công nghệ theo quy định của Luật Khoa học và công nghệ, các hoạt động bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội theo quy định của Luật Nhà ở năm 2023.

Nguyên tắc xác định thu nhập chịu Thuế và bù trừ lỗ trong kỳ tính Thuế TNDN:

Nhằm đảm bảo xác định đúng nghĩa vụ thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN), kế toán cần lưu ý các quy tắc bù trừ thu nhập chịu thuế quy định tại Điều 6 Nghị định số 320/2025/NĐ-CP như sau:

• Thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp có nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ tính thuế là tổng thu nhập từ tất cả các hoạt động sản xuất kinh doanh đó.

• Nguyên tắc bù trừ lỗ: Trường hợp doanh nghiệp có hoạt động sản xuất kinh doanh bị lỗ thì được bù trừ số lỗ này vào thu nhập chịu thuế của các hoạt động sản xuất kinh doanh có thu nhập do doanh nghiệp tự lựa chọn (ngoại trừ các trường hợp hạn chế tại khoản 3 và khoản 4 Điều 6 Nghị định này). Phần thu nhập chịu thuế còn lại sau khi bù trừ sẽ áp dụng mức thuế suất thuế TNDN tương ứng của hoạt động sản xuất kinh doanh còn thu nhập.

Các trường hợp ngoại lệ không được bù trừ chung:

Trường hợp doanh nghiệp phát sinh lỗ từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản, chuyển nhượng dự án đầu tư, hoặc chuyển nhượng quyền tham gia dự án đầu tư thì không được bù trừ với thu nhập chịu thuế của các hoạt động sản xuất kinh doanh đang được hưởng ưu đãi thuế TNDN. Đồng thời, thu nhập chịu thuế từ các hoạt động chuyển nhượng dự án đầu tư thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản, chuyển nhượng quyền tham gia dự án đầu tư hoặc quyền thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản phải được xác định riêng biệt để kê khai nộp thuế, tuyệt đối không được bù trừ lỗ, lãi với các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường khác trong kỳ tính thuế.

Lời kết từ Người Trợ Lý Atax:

Việc nắm bắt kịp thời các văn bản quy phạm pháp luật và áp dụng chính xác các chuẩn mực tài chính, quy định thuế là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí và phòng ngừa các rủi ro pháp lý. Atax hy vọng những chia sẻ mang tính chuyên môn trên đây sẽ là cẩm nang hữu ích cho quý doanh nghiệp trong hoạt động vận hành thực tế sắp tới.

Liên hệ trực tiếp cho ATAX qua fanpage ĐẠI LÝ THUẾ NGƯỜI TRỢ LÝ hoặc liên hệ trực tiếp Hotline: 0988 168 368 để được tư vấn HOÀN TOÀN MIỄN PHÍ.

Quy định về áp dụng hóa đơn điện tử và kê khai Thuế đối với Hộ kinh doanh từ năm 2026