Chào mừng Quý độc giả đến với chuyên mục phân tích nghiệp vụ của Người Trợ Lý Atax. Hôm nay, ATAX chia sẻ bài viết hướng dẫn chi tiết phương pháp hạch toán Tài khoản 228 – Đầu tư khác theo đúng tinh thần và quy định của Thông tư 99/2025/TT-BTC. Bài viết được trình bày một cách hệ thống, chuẩn xác nhằm hỗ trợ quý doanh nghiệp và các cán bộ kế toán thực hiện đúng các chuẩn mực kế toán hiện hành.
Theo quy định tại Phần B Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, Tài khoản 228 dùng để phản ánh giá trị hiện có và tình hình biến động tăng, giảm các khoản đầu tư khác ngoài các khoản đầu tư vào công ty con, công ty liên doanh hoặc liên kết.
Các khoản đầu tư này bao gồm:
-
Các khoản đầu tư vào công cụ vốn của đơn vị khác mà doanh nghiệp không có quyền kiểm soát, đồng kiểm soát hay ảnh hưởng đáng kể
-
Khoản đầu tư vào hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) mà doanh nghiệp không có quyền đồng kiểm soát nhưng được hưởng lợi ích phụ thuộc vào lợi nhuận sau thuế của hợp đồng
-
Các tài sản như kim loại quý, đá quý không sử dụng cho mục đích sản xuất hoặc mua bán thông thường, hoặc các vật phẩm có giá trị như tranh ảnh, tài liệu nắm giữ chờ tăng giá.
Để đảm bảo tính chính xác và tuân thủ pháp luật, công tác kế toán Tài khoản 228 phải tuân thủ nghiêm ngặt ba nguyên tắc cốt lõi sau đây:
Thứ nhất, doanh nghiệp bắt buộc phải theo dõi chi tiết từng khoản đầu tư khác theo số lượng cổ phiếu và phần vốn góp cụ thể tại từng bên nhận đầu tư.
Thứ hai, đối với các tài sản phi tài chính như kim loại quý, đá quý hay tác phẩm nghệ thuật, nếu có bằng chứng chắc chắn về việc giảm giá trị so với thị trường và khoản giảm giá này được xác định một cách đáng tin cậy, doanh nghiệp được ghi giảm giá trị khoản đầu tư và ghi nhận tổn thất vào chi phí tài chính.
Thứ ba, kế toán phải tuân thủ mọi nguyên tắc chung về kế toán khoản đầu tư vào đơn vị khác theo quy định tại Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Về kết cấu hệ thống tài khoản cấp hai, Tài khoản 228 được chi tiết thành hai tài khoản cụ thể để phục vụ công tác quản lý chuyên sâu:
Tài khoản 2281 – Đầu tư góp vốn vào đơn vị khác: Tài khoản này dùng để phản ánh các khoản đầu tư vào công cụ vốn nhưng doanh nghiệp không có quyền kiểm soát, đồng kiểm soát hoặc có ảnh hưởng đáng kể đối với bên được đầu tư. Bên cạnh đó, tài khoản này cũng phản ánh các khoản đầu tư vào hợp đồng BCC mà doanh nghiệp không có quyền đồng kiểm soát nhưng được hưởng lợi ích phụ thuộc vào lợi nhuận sau thuế của hợp đồng.
Tài khoản 2288 – Đầu tư khác: Tài khoản này dùng để phản ánh các khoản đầu tư vào tài sản phi tài chính ngoài bất động sản đầu tư và các khoản đã được phản ánh trong các tài khoản khác liên quan đến hoạt động đầu tư. Các khoản đầu tư này có thể gồm kim loại quý, đá quý không sử dụng như hàng tồn kho, tranh, ảnh, tài liệu, vật phẩm khác có giá trị không tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường nhưng được mua với mục đích nắm giữ chờ tăng giá.
Căn cứ theo hướng dẫn tại Thông tư 99/2025/TT-BTC, Người Trợ Lý Atax xin hệ thống hóa phương pháp kế toán đối với một số giao dịch kinh tế chủ yếu liên quan đến Tài khoản 228 như sau:
Trường hợp thứ nhất: Khi doanh nghiệp đầu tư mua cổ phiếu hoặc góp vốn dài hạn bằng tiền nhưng không có quyền kiểm soát, đồng kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể đối với bên được đầu tư. Kế toán ghi nhận theo giá gốc cộng các chi phí trực tiếp liên quan đến hoạt động đầu tư bằng bút toán:
Nợ Tài khoản 2281 – Đầu tư góp vốn vào đơn vị khác, Có Tài khoản 112 – Tiền gửi không kỳ hạn. Đồng thời, kế toán phải mở sổ chi tiết để theo dõi từng loại cổ phiếu theo mệnh giá hoặc theo dõi giá trị vốn điều lệ tại công ty nhận vốn góp.
Trường hợp thứ hai: Góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ như vật tư, hàng hóa, tài sản cố định. Căn cứ vào giá trị đánh giá lại của tài sản, nếu giá trị đánh giá lại nhỏ hơn giá trị ghi sổ của hàng tồn kho hoặc giá trị còn lại của tài sản cố định, kế toán ghi:
Nợ Tài khoản 2281 (theo giá trị đánh giá lại)
Nợ Tài khoản 214 – Hao mòn tài sản cố định (phần giá trị hao mòn lũy kế)
Nợ Tài khoản 811 – Chi phí khác (phần chênh lệch thiếu)
Có các Tài khoản tương ứng như 152, 153, 156, 211, 213 (theo giá trị ghi sổ hoặc nguyên giá).
Ngược lại, nếu giá trị đánh giá lại lớn hơn giá trị ghi sổ của tài sản đưa đi góp vốn, kế toán ghi nhận phần chênh lệch thừa vào bên Có Tài khoản 711 – Thu nhập khác.
Trường hợp thứ ba: Mua lại phần vốn góp bằng cách trao đổi tài sản phi tiền tệ. Nếu trao đổi bằng tài sản cố định, kế toán ghi giảm tài sản cố định:
Nợ Tài khoản 811 (giá trị còn lại)
Nợ Tài khoản 214 (giá trị hao mòn)
Có Tài khoản 211 hoặc 213 (nguyên giá)
đồng thời ghi tăng khoản đầu tư và thu nhập khác
Nợ Tài khoản 2281
Có Tài khoản 711
Có Tài khoản 33311 (nếu có)
Nếu trao đổi bằng sản phẩm hoặc hàng hóa, khi xuất kho kế toán ghi:
Nợ Tài khoản 632 – Giá vốn hàng bán
Có Tài khoản 155 hoặc 156
đồng thời ghi nhận doanh thu và tăng khoản đầu tư:
Nợ Tài khoản 2281
Có Tài khoản 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ
Có Tài khoản 333 – Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước (chi tiết 33311 nếu có).
Trường hợp thứ tư: Kế toán cổ tức, lợi nhuận được chia bằng tiền. Khi xác định khoản phải thu về cổ tức, lợi nhuận được chia, đối với phần phân bổ cho giai đoạn sau ngày đầu tư, kế toán ghi:
Nợ Tài khoản 1388 – Phải thu khác
Có Tài khoản 515 – Doanh thu hoạt động tài chính.
Đối với phần phân bổ cho giai đoạn trước ngày đầu tư, kế toán ghi giảm giá trị khoản đầu tư:
Nợ Tài khoản 1388
Có Tài khoản 2281.
Khi thực tế nhận được tiền, ghi nhận:
Nợ Tài khoản 111 hoặc 112
Có Tài khoản 1388
Trường hợp thứ năm: Khi nhà đầu tư bán một phần khoản đầu tư vào công ty con, công ty liên doanh hoặc liên kết dẫn đến việc không còn quyền kiểm soát, đồng kiểm soát hay ảnh hưởng đáng kể, kế toán chuyển phân loại khoản đầu tư còn lại bằng bút toán:
Nợ các Tài khoản 112, 131 (giá bán phần vốn thoái)
Nợ Tài khoản 2281 (giá trị khoản đầu tư còn lại được chuyển loại)
Nợ Tài khoản 635 – Chi phí tài chính (nếu phát sinh lỗ)
Có các Tài khoản 221, 222 (giá trị ghi sổ cũ của khoản đầu tư)
Có Tài khoản 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (nếu phát sinh lãi)
Trường hợp sáu: Thanh lý, nhượng bán các khoản đầu tư khác. Nếu giao dịch thanh lý có lãi, kế toán ghi nhận:
Nợ các Tài khoản 112, 131 (theo giá bán thực tế)
Có Tài khoản 228 (theo giá trị ghi sổ)
Có Tài khoản 515 (phần chênh lệch lãi)
Nếu giao dịch thanh lý bị lỗ, kế toán ghi nhận:
Nợ các Tài khoản 112, 131 (theo giá bán thực tế)
Nợ Tài khoản 635 (phần chênh lệch lỗ)
Có Tài khoản 228 (theo giá trị ghi sổ)
Trường hợp thứ bảy: Khi nhà đầu tư tiến hành góp thêm vốn và làm cho khoản đầu tư khác chuyển thành khoản đầu tư vào công ty con, công ty liên doanh hoặc liên kết, kế toán ghi nhận tăng giá trị khoản đầu tư mới và giảm khoản đầu tư cũ bằng bút toán:
Nợ các Tài khoản 221 hoặc 222
Có các Tài khoản 111, 112 (số tiền đầu tư thêm)
Có Tài khoản 228 (giá trị ghi sổ của khoản đầu tư cũ)
Trên đây là toàn bộ hướng dẫn nghiệp vụ hạch toán Tài khoản 228 theo quy định mới nhất tại Thông tư 99/2025/TT-BTC do Người Trợ Lý Atax biên soạn. Việc thực hiện đúng các nguyên tắc và định khoản kế toán này sẽ đảm bảo tính trung thực, khách quan và minh bạch cho báo cáo tài chính của đơn vị. Nếu quý doanh nghiệp cần thêm sự tư vấn chuyên sâu hoặc hỗ trợ về giải pháp kế toán, hãy liên hệ ngay với Atax để nhận được sự đồng hành chuyên nghiệp nhất.
Liên hệ trực tiếp cho ATAX qua fanpage ĐẠI LÝ THUẾ NGƯỜI TRỢ LÝ hoặc liên hệ trực tiếp Hotline: 0988 168 368 để được tư vấn HOÀN TOÀN MIỄN PHÍ.
Xem thêm Hồ sơ khai Thuế GTGT đối với địa điểm kinh doanh cùng tỉnh theo Thông tư 89/2026/TT-BTC
