Chào mừng Quý độc giả đến với Blog Kế toán của Người trợ lý Atax. Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng được siết chặt, chuyên đề giao dịch liên kết luôn là nội dung trọng tâm đòi hỏi các doanh nghiệp phải có sự am hiểu sâu sắc và tuân thủ nghiêm ngặt. Để hỗ trợ Quý doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro tài chính và thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý, Atax xin chia sẻ bài viết phân tích chi tiết về bản chất của giao dịch liên kết và phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết theo các quy định mới nhất tại Nghị định số 255/2026/NĐ-CP.
Giao dịch liên kết là gì?
Trước hết, để nhận diện chính xác các nghĩa vụ thuế phát sinh, doanh nghiệp cần hiểu rõ định nghĩa pháp lý về giao dịch liên kết. Theo quy định tại Khoản 1 Điều 4 Nghị định số 255/2026/NĐ-CP, giao dịch liên kết là các giao dịch mua, bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng hàng hóa, cung cấp dịch vụ, vay, cho vay, dịch vụ tài chính, đảm bảo tài chính và các công cụ tài chính khác.
Khái niệm này cũng bao trùm các giao dịch liên quan đến tài sản hữu hình, tài sản vô hình và các thỏa thuận mua, bán, sử dụng chung nguồn lực như tài sản, vốn, lao động, hoặc chia sẻ chi phí giữa các bên có quan hệ liên kết. Điểm loại trừ duy nhất là các giao dịch kinh doanh đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh giá của Nhà nước thực hiện theo quy định của pháp luật về giá.
Lựa chọn phương pháp xác định giá giao dịch liên kết
Về nguyên tắc lựa chọn phương pháp xác định giá giao dịch liên kết, Điều 12 Nghị định số 255/2026/NĐ-CP hướng dẫn rõ ràng việc lựa chọn phải dựa trên nguyên tắc giao dịch độc lập, bản chất giao dịch và chức năng hoạt động của người nộp thuế. Việc tính toán này phải được áp dụng thống nhất trong toàn bộ chu kỳ hoặc giai đoạn sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Cơ sở để lựa chọn là nguồn dữ liệu tài chính của các đối tượng so sánh độc lập được phân tích theo các nguyên tắc quy định từ Điều 6 đến Điều 10 của Nghị định này. Doanh nghiệp sẽ lựa chọn phương pháp tối ưu nhất trong số các phương pháp được quy định tại các Điều 13, 14 và 15, tùy thuộc vào đặc điểm của giao dịch liên kết và tính sẵn có của thông tin dữ liệu kiểm chứng.
Trong số các phương pháp xác định giá, phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết với giá giao dịch độc lập (gọi tắt là phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập) quy định tại Điều 13 Nghị định số 255/2026/NĐ-CP là phương pháp phổ biến và trực quan nhất. Phương pháp này được áp dụng trong các trường hợp doanh nghiệp thực hiện giao dịch liên kết đối với từng chủng loại hàng hóa, tài sản hữu hình, hoặc loại hình dịch vụ có điều kiện giao dịch phổ biến trên thị trường hoặc có giá niêm yết trên các sàn giao dịch hàng hóa, dịch vụ trong nước và quốc tế. Ngoài ra, phương pháp này cũng áp dụng cho giao dịch thanh toán phí bản quyền khi khai thác tài sản vô hình, hoạt động vay và cho vay, hoặc khi người nộp thuế thực hiện đồng thời cả giao dịch độc lập và giao dịch liên kết đối với các sản phẩm tương đồng về đặc tính sản phẩm và điều kiện hợp đồng.
Khi áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập, doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc không có sự khác biệt trọng yếu về đặc tính sản phẩm và điều kiện hợp đồng giữa giao dịch liên kết và giao dịch độc lập. Trường hợp xuất hiện các khác biệt ảnh hưởng trọng yếu đến giá, doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện các bước loại trừ các khác biệt này.
Các yếu tố có ảnh hưởng trọng yếu bao gồm: đặc tính, chất lượng, thương hiệu của sản phẩm; quy mô, khối lượng giao dịch; các điều kiện hợp đồng như thời hạn chuyển giao, phương thức thanh toán; quyền phân phối sản phẩm cũng như các điều kiện kinh tế của thị trường nơi diễn ra giao dịch.
Về kỹ thuật xác định, giá sản phẩm trong giao dịch liên kết sẽ được điều chỉnh trực tiếp theo giá của giao dịch độc lập hoặc theo khoảng giá trị giao dịch độc lập chuẩn. Đối với hàng hóa giao dịch trên các sàn giao dịch chuyên biệt, mức giá công bố tại thời điểm tương đồng sẽ được dùng làm cơ sở đối chiếu.
Đặc biệt, đối với trường hợp mua sắm máy móc, thiết bị từ bên liên kết ở nước ngoài, doanh nghiệp phải lưu trữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ chứng minh tính độc lập của giá mua. Đối với máy mới, giá đối chiếu là hóa đơn gốc từ bên độc lập thứ ba; đối với máy đã qua sử dụng, giá trị tài sản sẽ được thẩm định lại theo quy định hiện hành về quản lý và trích khấu hao tài sản cố định.
Tóm lại, kết quả của việc xác định giá giao dịch liên kết là căn cứ pháp lý quan trọng để doanh nghiệp thực hiện kê khai và xác định số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp. Doanh nghiệp cần lưu ý rằng quá trình điều chỉnh này phải đảm bảo không làm giảm nghĩa vụ thuế đối với Ngân sách Nhà nước.
Với vai trò là người trợ lý thuế chuyên nghiệp, Atax khuyến nghị các doanh nghiệp cần chủ động rà soát hệ thống dữ liệu so sánh và chuẩn bị hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết một cách chặt chẽ để hạn chế tối đa các rủi ro bị ấn định thuế khi có thanh tra, kiểm tra.
Xem thêmĐiều kiện miễn Thuế TNCN đối với chủ Doanh nghiệp tư nhân từ 01/07/2026
