Chào mừng quý bạn đọc đến với chuyên mục phân tích nghiệp vụ của Người Trợ Lý Atax. Hôm nay, Người Trợ Lý Atax xin chia sẻ đến quý độc giả bài viết chuyên sâu về kết cấu và nguyên tắc kế toán của Tài khoản 241 (Xây dựng cơ bản dở dang) theo các quy định mới nhất tại Thông tư số 99/2025/TT-BTC.
Căn cứ quy định tại Phần B Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, Tài khoản 241 – Xây dựng cơ bản dở dang được sử dụng để phản ánh chi phí thực hiện các dự án đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) tại các đơn vị không thành lập Ban quản lý dự án độc lập. Tài khoản này bao gồm các nghiệp vụ mua sắm mới tài sản cố định (TSCĐ), xây dựng mới, sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ, nâng cấp, cải tạo TSCĐ nhằm nâng cao năng lực hoạt động hoặc kéo dài thời gian sử dụng, từ đó gia tăng lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp.
Về nguyên tắc kế toán chung, tài khoản này phản ánh toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình đầu tư XDCB và sửa chữa TSCĐ theo cả phương thức giao thầu lẫn tự làm. Trong trường hợp doanh nghiệp tự thực hiện, Tài khoản 241 sẽ ghi nhận toàn bộ chi phí thực tế phát sinh trong quá trình xây lắp, sửa chữa. Toàn bộ chi phí này phải được theo dõi chi tiết theo từng công trình, hạng mục công trình và lũy kế từ khi khởi công cho đến khi công trình hoàn thành, nghiệm thu đưa vào sử dụng.
Điều kiện để vốn hóa chi phí vào nguyên giá TSCĐ hoặc Bất động sản đầu tư (BĐSĐT) là các chi phí đó phải liên quan trực tiếp đến hoạt động đầu tư và không bị gián đoạn bất thường. Đối với chi phí đi vay liên quan trực tiếp đến hoạt động đầu tư xây dựng dở dang, doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 16 (VAS 16) để xác định điều kiện vốn hóa. Lưu ý rằng các khoản chi phí đi vay để đầu tư vào công ty con, công ty liên doanh, liên kết thì tuyệt đối không được vốn hóa mà phải hạch toán vào chi phí tài chính trong kỳ.
Một điểm cần lưu ý đối với công tác quản lý dự án là việc phân bổ chi phí chung. Các chi phí quản lý dự án và chi phí khác nếu xác định được riêng cho từng công trình thì hạch toán trực tiếp, nếu dùng chung cho nhiều công trình thì phải tiến hành phân bổ theo các tiêu thức phù hợp và nhất quán. Trong trường hợp dự án đầu tư bị hủy bỏ hoặc tổn thất, doanh nghiệp có trách nhiệm thanh lý, thu hồi chi phí và hạch toán phần chênh lệch tổn thất vào chi phí khác hoặc xác định trách nhiệm bồi thường của tổ chức, cá nhân liên quan.
Đối với các công trình đã hoàn thành và đưa vào sử dụng nhưng chưa được phê duyệt quyết toán, kế toán được phép ghi tăng nguyên giá TSCĐ theo giá tạm tính căn cứ trên chi phí thực tế phát sinh để thực hiện trích khấu hao kịp thời. Sau khi có giá trị quyết toán chính thức được phê duyệt, kế toán phải tiến hành điều chỉnh lại số liệu cho chính xác theo quy định.
Quy định về hạch toán chi phí sửa chữa và nâng cấp cũng được phân định rõ ràng. Chi phí sửa chữa, bảo dưỡng thường xuyên được hạch toán thẳng vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ của bộ phận sử dụng. Ngược lại, chi phí nâng cấp, cải tạo làm tăng năng lực hoạt động hoặc kéo dài tuổi thọ của TSCĐ mới được ghi nhận tăng nguyên giá. Đối với các khoản sửa chữa định kỳ lớn, doanh nghiệp được phép trích trước chi phí hoặc phân bổ dần vào chi phí hoạt động.
Bên cạnh đó, Thông tư 99/2025/TT-BTC cũng quy định rõ: Trong giai đoạn đầu tư xây dựng để hình thành TSCĐ hoặc BĐSĐT, doanh nghiệp không được vốn hóa các khoản chênh lệch tỷ giá hối đoái vào giá trị tài sản dở dang.
Đối với các doanh nghiệp xây dựng bất động sản đa mục tiêu (ví dụ: tòa nhà hỗn hợp dùng làm văn phòng, cho thuê và để bán), toàn bộ chi phí phát sinh vẫn được tập hợp trên Tài khoản 241, sau đó sẽ kết chuyển phù hợp với bản chất sử dụng thực tế khi bàn giao.
Riêng đối với mảng nông nghiệp, các chi phí khai hoang, làm đất, gieo trồng và chăm sóc cây lâu năm (như chè, cà phê, cao su, hồ tiêu, cây ăn quả…) trong thời kỳ XDCB (trước khi cây trưởng thành và cho sản phẩm bói) cũng được tập hợp trên Tài khoản 241. Khi cây đạt độ trưởng thành và bắt đầu khai thác thương mại, kế toán sẽ thực hiện kết chuyển toàn bộ chi phí dở dang này sang Tài khoản 211 (TSCĐ hữu hình).
Để phục vụ yêu cầu quản lý chi tiết, hệ thống tài khoản cấp 2 của Tài khoản 241 được chia làm 4 tài khoản cụ thể bao gồm:
-
Tài khoản 2411 (Mua sắm TSCĐ) dùng để phản ánh chi phí mua sắm TSCĐ qua lắp đặt, chạy thử
-
Tài khoản 2412 (Xây dựng cơ bản) phản ánh chi phí đầu tư XDCB của từng công trình
-
Tài khoản 2413 (Sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ TSCĐ) phản ánh chi phí sửa chữa lớn định kỳ
-
Tài khoản 2414 (Nâng cấp, cải tạo TSCĐ) phản ánh các chi phí nâng cấp làm tăng giá trị tài sản
Tóm lại, việc nắm vững kết cấu và nguyên tắc hạch toán Tài khoản 241 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC là điều kiện tiên quyết giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt chi phí đầu tư và bảo đảm tính tuân thủ pháp lý cao nhất. Người Trợ Lý Atax hy vọng những chia sẻ chuyên môn trên đây sẽ là cẩm nang hữu ích hỗ trợ quý đồng nghiệp kế toán trong công tác tác nghiệp hàng ngày. Hãy tiếp tục theo dõi Atax để cập nhật nhanh chóng các kiến thức tài chính – kế toán chuyên sâu và chuẩn xác nhất.
Liên hệ trực tiếp cho ATAX qua fanpage ĐẠI LÝ THUẾ NGƯỜI TRỢ LÝ hoặc liên hệ trực tiếp Hotline: 0988 168 368 để được tư vấn HOÀN TOÀN MIỄN PHÍ.
