Tóm tắt nội dung
Kính chào Quý độc giả và các bạn đồng nghiệp, trong công tác quản trị tài chính và kế toán tại doanh nghiệp, việc phản ánh chính xác và kịp thời các nghiệp vụ kinh tế phát sinh là yêu cầu tiên quyết để đảm bảo tính trung thực, hợp lý của Báo cáo tài chính. Hôm nay, ATAX xin chia sẻ bài phân tích chuyên sâu về nguyên tắc kế toán hàng mua đang đi đường được ghi nhận trên Tài khoản 151, tuân thủ theo các quy định mới nhất tại Thông tư 99/2025/TT-BTC và Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 (VAS 02) về Hàng tồn kho.
Nguyên tắc kế toán Tài khoản 151 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
Căn cứ quy định tại Mục B Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, Tài khoản 151 được sử dụng để phản ánh giá trị hiện có và tình hình biến động của các loại hàng hóa, vật tư (bao gồm nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ) mua ngoài đã thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp nhưng còn đang đi đường.
Hàng hóa, vật tư được xác định là đang đi trên đường bao gồm hai trường hợp cụ thể sau:
-
Trường hợp 1: Hàng hóa, vật tư mua ngoài đã thanh toán tiền hoặc đã chấp nhận thanh toán bằng thương phiếu, nhưng còn để ở kho người bán, bến cảng, bến bãi, kho ngoại quan hoặc đang trên đường vận chuyển.
-
Trường hợp 2: Hàng hóa, vật tư mua ngoài đã về đến doanh nghiệp nhưng đang chờ tiến hành các thủ tục kiểm nghiệm, kiểm nhận trước khi nhập kho.
Về phương pháp xử lý chứng từ hàng ngày: Khi nhận được hóa đơn mua hàng nhưng hàng chưa về nhập kho, kế toán chưa thực hiện ghi sổ ngay mà tiến hành đối chiếu với hợp đồng kinh tế và lưu hóa đơn vào tập hồ sơ riêng là ‘Hàng mua đang đi đường’. Trong kỳ, nếu hàng về nhập kho, kế toán căn cứ vào phiếu nhập kho và hóa đơn mua hàng để ghi sổ trực tiếp vào các tài khoản liên quan như Tài khoản 152, Tài khoản 153.
Chỉ trong trường hợp đến thời điểm kết thúc kỳ kế toán mà hàng vẫn chưa về đến doanh nghiệp, kế toán mới căn cứ vào hóa đơn mua hàng để ghi nhận vào Tài khoản 151 – Hàng mua đang đi đường. Tùy theo yêu cầu quản trị nội bộ, doanh nghiệp có thể mở sổ chi tiết để theo dõi hàng mua đang đi đường theo từng mặt hàng, vật tư, lô hàng hoặc theo từng hợp đồng kinh tế cụ thể.
Nguyên tắc xác định giá gốc hàng mua đang đi đường theo Chuẩn mực VAS 02
Theo quy định, kế toán hàng mua đang đi đường ghi nhận trên Tài khoản 151 phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc giá gốc được quy định tại Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 (VAS 02) – Hàng tồn kho. Giá gốc hàng tồn kho được xác định bao gồm: Chi phí mua, chi phí chế biến (nếu có) và các chi phí liên quan trực tiếp khác phát sinh để có được hàng tồn kho ở địa điểm và trạng thái hiện tại.
Cụ thể, các cấu phần cấu thành giá gốc được hạch toán như sau:
-
Chi phí mua: Bao gồm giá mua ghi trên hóa đơn, các loại thuế không được hoàn lại (như thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường nếu có), chi phí vận chuyển, bốc xếp, bảo quản trong quá trình mua hàng và các chi phí khác liên quan trực tiếp. Các khoản chiết khấu thương mại và giảm giá hàng mua do không đúng quy cách, phẩm chất phải được giảm trừ (-) khỏi chi phí mua.
-
Chi phí chế biến: Bao gồm các chi phí liên quan trực tiếp đến sản phẩm sản xuất như chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung cố định và biến đổi phát sinh trong quá trình biến đổi nguyên liệu thành thành phẩm. Việc phân bổ chi phí sản xuất chung cố định phải dựa trên công suất hoạt động bình thường của máy móc thiết bị.
-
Chi phí liên quan trực tiếp khác: Là các khoản chi phí phát sinh ngoài chi phí mua và chi phí chế biến, ví dụ như chi phí thiết kế sản phẩm cho một đơn đặt hàng cụ thể.
Kế toán cần đặc biệt lưu ý các khoản chi phí không được tính vào giá gốc hàng tồn kho mà phải ghi nhận ngay vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ, bao gồm:
-
chi phí nguyên vật liệu, nhân công vượt mức bình thường
-
chi phí bảo quản (trừ các khoản bảo quản cần thiết cho quá trình sản xuất tiếp theo)
-
chi phí bán hàng
-
chi phí quản lý doanh nghiệp
Kết cấu và nội dung phản ánh của Tài khoản 151 – Hàng mua đang đi đường
Để đảm bảo ghi sổ chính xác, kế toán cần nắm vững kết cấu tài khoản 151 quy định tại Thông tư 99/2025/TT-BTC như sau:
-
Bên Nợ: Phản ánh trị giá hàng hóa, vật tư đã mua nhưng đang đi đường tại thời điểm cuối kỳ kế toán.
-
Bên Có: Phản ánh trị giá hàng hóa, vật tư đang đi đường đã về nhập kho hoặc đã được chuyển giao thẳng cho khách hàng.
-
Số dư bên Nợ: Phản ánh trị giá hàng hóa, vật tư đã mua nhưng vẫn còn đang đi đường (chưa về nhập kho doanh nghiệp) tại thời điểm khóa sổ kế toán kỳ này.
Hy vọng bài viết của Người trợ lý ATAX đã cung cấp cho quý doanh nghiệp và các bạn đồng nghiệp những thông tin chuyên môn chuẩn xác và hữu ích để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn công tác kế toán tại đơn vị. Việc tuân thủ đúng quy trình và chuẩn mực kế toán không chỉ giúp tối ưu hóa công tác quản trị hàng tồn kho mà còn đảm bảo tính an toàn pháp lý cao nhất cho doanh nghiệp.
Liên hệ trực tiếp cho ATAX qua fanpage ĐẠI LÝ THUẾ NGƯỜI TRỢ LÝ hoặc liên hệ trực tiếp Hotline: 0988 168 368 để được tư vấn HOÀN TOÀN MIỄN PHÍ.
Các hình thức nộp hồ sơ đăng ký thuế từ ngày 01/7/2026 theo Thông tư 90/2026/TT-BTC
