Hạch toán dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh theo Thông tư 99/2025/TT-BTC

Chào mừng Quý độc giả đến với chuyên mục kiến thức nghiệp vụ của Người Trợ lý Atax. Trong quản trị tài chính doanh nghiệp, việc nhận diện và phản ánh chính xác các khoản tổn thất tài sản là yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo tính trung thực và khách quan của Báo cáo tài chính. Hôm nay, Atax xin chia sẻ bài viết phân tích chuyên sâu về phương pháp hạch toán dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh theo các quy định mới nhất tại Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Khái niệm và tài khoản sử dụng

Theo quy định hiện hành, dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh là khoản dự phòng phần giá trị bị tổn thất có thể xảy ra do giảm giá các loại chứng khoán doanh nghiệp đang nắm giữ vì mục đích kinh doanh.

Căn cứ Phần B Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, khoản dự phòng này được theo dõi và hạch toán trực tiếp vào Tài khoản 2291 – Dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh. Đây là tài khoản cấp 2 thuộc Tài khoản 229 – Dự phòng tổn thất tài sản, có chức năng phản ánh tình hình trích lập hoặc hoàn nhập các khoản dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh của đơn vị.

Nguyên tắc kế toán dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh

Để đảm bảo tính tuân thủ pháp lý và chuẩn mực kế toán, doanh nghiệp cần áp dụng thống nhất các nguyên tắc sau:

Điều kiện trích lập:

Doanh nghiệp chỉ thực hiện trích lập dự phòng đối với phần giá trị bị tổn thất có thể xảy ra khi có bằng chứng chắc chắn cho thấy giá trị thị trường của các loại chứng khoán kinh doanh đang nắm giữ bị giảm so với giá trị ghi sổ.

Phương pháp xác định giá trị:

• Đối với chứng khoán kinh doanh đã niêm yết hoặc có giá trị hợp lý được xác định một cách tin cậy: Việc lập dự phòng được thực hiện căn cứ vào giá trị thị trường của chứng khoán tại thời điểm cuối kỳ kế toán.

• Đối với chứng khoán kinh doanh không xác định được giá trị hợp lý tại thời điểm cuối kỳ kế toán: Việc lập dự phòng được thực hiện căn cứ vào khoản lỗ thực tế của bên nhận đầu tư.

Thời điểm và xử lý chênh lệch:

Việc trích lập hoặc hoàn nhập khoản dự phòng được thực hiện tại thời điểm lập Báo cáo tài chính:

• Nếu số dự phòng phải lập năm nay cao hơn số dư dự phòng đang ghi trên sổ kế toán, doanh nghiệp trích lập bổ sung phần chênh lệch và ghi nhận vào chi phí tài chính trong kỳ.

• Nếu số dự phòng phải lập năm nay thấp hơn số dư dự phòng đã lập năm trước chưa sử dụng hết, doanh nghiệp thực hiện hoàn nhập phần chênh lệch và ghi giảm chi phí tài chính trong kỳ.

Phương pháp hạch toán kế toán chi tiết

Phương pháp định khoản các nghiệp vụ kinh tế phát sinh liên quan đến dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh được thực hiện cụ thể như sau:

Tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán:

• Trường hợp trích lập mới hoặc trích lập bổ sung:

Ghi: Nợ Tài khoản 635 – Chi phí tài chính / Có Tài khoản 229 – Dự phòng tổn thất tài sản (chi tiết Tài khoản 2291).

• Trường hợp hoàn nhập số chênh lệch dự phòng:

Ghi: Nợ Tài khoản 229 – Dự phòng tổn thất tài sản (chi tiết Tài khoản 2291) / Có Tài khoản 635 – Chi phí tài chính.

Khi chuyển nhượng chứng khoán kinh doanh chưa được giao dịch trên thị trường chứng khoán, doanh nghiệp tiến hành xử lý số dự phòng đã trích lập (nếu có):

• Trường hợp chuyển nhượng có lãi:

Ghi: Nợ các Tài khoản 111, 112, 131… (Tổng số tiền thu được); Nợ Tài khoản 229 – Dự phòng tổn thất tài sản (Số dự phòng đã trích lập tương ứng với chứng khoán kinh doanh đã bán); Có Tài khoản 121 – Chứng khoán kinh doanh (Giá vốn); Có Tài khoản 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (Số chênh lệch lãi).

• Trường hợp chuyển nhượng bị lỗ:

Ghi: Nợ các Tài khoản 111, 112… (Tổng số tiền thu được); Nợ Tài khoản 229 – Dự phòng tổn thất tài sản (chi tiết Tài khoản 2291) (Số dự phòng đã trích lập tương ứng với chứng khoán kinh doanh đã bán); Nợ Tài khoản 635 – Chi phí tài chính (Chênh lệch giữa tổn thất thực tế với số dự phòng đã trích lập); Có Tài khoản 121 – Chứng khoán kinh doanh (Giá gốc chứng khoán kinh doanh).

Lưu ý nghiệp vụ hoàn nhập: Việc hoàn nhập các khoản dự phòng đã trích lập đối với chứng khoán kinh doanh có thể được ghi nhận ngay cho từng giao dịch tại thời điểm chuyển nhượng chứng khoán hoặc thực hiện khi xác định số trích lập dự phòng vào cuối mỗi kỳ kế toán, tuy nhiên phải đảm bảo tính nhất quán theo quy định của chuẩn mực kế toán Việt Nam.

Hệ thống tài khoản cấp 2 của tài khoản 229

Để hỗ trợ công tác phân loại và hạch toán chính xác, Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định Tài khoản 229 – Dự phòng tổn thất tài sản gồm có 5 tài khoản cấp 2 chi tiết sau:

• Tài khoản 2291 – Dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh: Phản ánh tình hình trích lập hoặc hoàn nhập khoản dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh.

• Tài khoản 2292 – Dự phòng tổn thất đầu tư vào đơn vị khác: Phản ánh tình hình trích lập hoặc hoàn nhập khoản dự phòng tổn thất đầu tư vào đơn vị khác.

• Tài khoản 2293 – Dự phòng phải thu khó đòi: Phản ánh tình hình trích lập hoặc hoàn nhập khoản dự phòng các khoản phải thu khó đòi.

• Tài khoản 2294 – Dự phòng giảm giá hàng tồn kho: Phản ánh tình hình trích lập hoặc hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho.

• Tài khoản 2295 – Dự phòng tổn thất tài sản sinh học: Phản ánh tình hình trích lập hoặc hoàn nhập dự phòng tổn thất tài sản sinh học (ngoại trừ các tài sản sinh học được kế toán là tài sản cố định).

Trên đây là toàn bộ hướng dẫn nghiệp vụ về hạch toán dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh theo hệ thống văn bản pháp luật hiện hành. Hy vọng bài viết mang lại những thông tin hữu ích và chuẩn xác cho công tác chuyên môn của Quý độc giả.

Liên hệ trực tiếp cho ATAX qua fanpage ĐẠI LÝ THUẾ NGƯỜI TRỢ LÝ hoặc liên hệ trực tiếp Hotline: 0988 168 368 để được tư vấn HOÀN TOÀN MIỄN PHÍ.

Xem thêm Tài khoản 411 có số dư bên nào và cách hạch toán theo Thông tư 99/2025/TT-BTC