Tóm tắt nội dung
Chào mừng Quý doanh nghiệp và bạn đọc đến với chuyên mục phân tích nghiệp vụ của Đại lý thuế Người trợ lý Atax. Trong công tác quản trị tài chính và kế toán doanh nghiệp, việc xác định chính xác giá trị hàng tồn kho xuất kho đóng vai trò cốt lõi để phản ánh trung thực chi phí sản xuất kinh doanh và kết quả hoạt động trong kỳ. Kể từ năm tài chính 2026, các doanh nghiệp áp dụng Thông tư số 99/2025/TT-BTC cần đặc biệt lưu ý các nguyên tắc kế toán hàng tồn kho được quy định chi tiết tại Phần B Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư này. Dưới đây, Atax xin tổng hợp và hướng dẫn chi tiết các phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho theo đúng chuẩn mực và quy định hiện hành.
Khi xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho cuối kỳ, doanh nghiệp được lựa chọn áp dụng một trong các phương pháp kỹ thuật sau:
Thứ nhất, Phương pháp tính theo giá đích danh, được áp dụng dựa trên giá trị thực tế của từng thứ vật tư, hàng hóa mua vào hoặc sản xuất ra, đặc biệt phù hợp với các đơn vị có số lượng mặt hàng ít, tính chất ổn định và dễ dàng nhận diện đơn lẻ từng lô hàng.
Thứ hai, Phương pháp bình quân gia quyền, theo đó giá trị của từng mặt hàng tồn kho được xác định bằng giá trị trung bình của hàng tồn kho đầu kỳ và hàng nhập hoặc sản xuất trong kỳ. Doanh nghiệp có thể linh hoạt lựa chọn tính bình quân theo kỳ hoặc sau mỗi lần nhập kho tùy thuộc vào đặc thù quản lý của mình.
Thứ ba, Phương pháp nhập trước, xuất trước (FIFO), vận hành dựa trên giả định lô hàng tồn kho nào được mua hoặc sản xuất trước thì sẽ được xuất dùng hoặc bán trước, dẫn đến giá trị hàng xuất kho được tính theo giá của lô nhập đầu kỳ hoặc cận đầu kỳ, còn giá tồn kho cuối kỳ phản ánh giá trị của các lô hàng nhập cận thời điểm cuối kỳ.
Thứ tư, Phương pháp giá bán lẻ, đây là giải pháp chuyên biệt cho ngành bán lẻ (như hệ thống siêu thị) với đặc thù số lượng mặt hàng lớn, biến động nhanh và biên lợi nhuận tương đồng, trong đó giá xuất kho được xác định bằng cách lấy giá bán trừ đi lợi nhuận biên theo tỷ lệ phần trăm hợp lý.
Thứ năm, Phương pháp chi phí chuẩn, chủ yếu áp dụng tại các đơn vị sản xuất dựa trên mức tiêu hao bình thường của nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, nhân công và hiệu suất sử dụng chi phí thực tế phát sinh.
Một nguyên tắc bắt buộc mà bộ phận kế toán cần tuân thủ nghiêm ngặt là tính nhất quán:
Doanh nghiệp phải căn cứ vào đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh, tính chất và chủng loại của từng nhóm hàng tồn kho để lựa chọn phương pháp phù hợp nhất. Phương pháp này phải được áp dụng thống nhất giữa các kỳ kế toán trong năm tài chính. Việc thay đổi phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho chỉ được thực hiện khi có sự thay đổi trong chính sách kế toán và phải được thuyết minh đầy đủ trên Báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật.
Về mặt chứng từ kế toán, khi thực hiện nghiệp vụ xuất kho hàng hóa, vật tư, doanh nghiệp sử dụng biểu mẫu Phiếu xuất kho. Theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC, biểu mẫu tham chiếu được quy định là Mẫu số 02-VT tại Phụ lục I. Tuy nhiên, để tối ưu hóa công tác quản trị, Thông tư cũng cho phép các doanh nghiệp được chủ động xây dựng và thiết kế biểu mẫu chứng từ kế toán riêng sao cho phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu kiểm soát nội bộ của đơn vị mình, nhưng vẫn phải đảm bảo đầy đủ các chỉ tiêu pháp lý bắt buộc.
Bên cạnh việc xác định giá trị xuất kho, tại thời điểm khóa sổ lập Báo cáo tài chính cuối kỳ, kế toán cần thực hiện nguyên tắc thận trọng đối với hàng tồn kho. Trường hợp giá trị hàng tồn kho bị suy giảm do hư hỏng, lỗi thời, giảm giá bán trên thị trường hoặc chi phí hoàn thiện, chi phí bán hàng tăng cao dẫn đến Giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn Giá gốc, doanh nghiệp có nghĩa vụ trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho. Khoản dự phòng này nhằm mục đích điều chỉnh giảm giá trị ghi sổ của hàng tồn kho về bằng giá trị thuần có thể thực hiện được, thủ tục lập và hoàn nhập dự phòng được thực hiện theo đúng hướng dẫn tại Tài khoản 229 – Dự phòng tổn thất tài sản.
Đại lý thuế Người trợ lý Atax hy vọng những chia sẻ mang tính chuyên môn trên sẽ giúp Quý doanh nghiệp chủ động và chuẩn xác trong việc thiết lập hệ thống kế toán hàng tồn kho cho năm tài chính 2026. Sự tuân thủ chuẩn mực và cập nhật kịp thời các quy định pháp lý chính là chìa khóa bảo vệ doanh nghiệp trước các rủi ro về thuế và tài chính. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào phát sinh trong quá trình thực hiện, vui lòng liên hệ với Atax để nhận được sự hỗ trợ chuyên sâu nhất.
Liên hệ trực tiếp cho ATAX qua fanpage ĐẠI LÝ THUẾ NGƯỜI TRỢ LÝ hoặc liên hệ trực tiếp Hotline: 0988 168 368 để được tư vấn HOÀN TOÀN MIỄN PHÍ.
Hướng dẫn xử lý hóa đơn khi trả lại hàng hóa và các trường hợp đặc biệt theo Thông tư 91/2026/TT-BTC
